در شروع سال جدید شاهد تغییر در صفحه فیلترینگ بودیم، صفحه جدیدی شامل لینکهایی به چندین سایت ایرانی جایگزین پیغام مسدود بودن دسترسی به یک آدرس اینترنتی شد. در همان زمان نقدی بر صفحه جدید فیلترینگ نوشتم . همچنین دلایل خودم در مخالفت با صفحه فیلترینگ را به اطلاع  کارگروه تعیین مصادیق رساندم و حتی صحبتی در این زمینه با یکی از مسئولین کارگروه در وزارت ارشاد داشتم. از عدم تغییر در صفحه فیلترینگ مشخص است که نتایج صحبتها چه بود و حتی مسئول مربوطه اشاره ای داشت که اعتراض من حتی باعث شده بوده که برخی آقایان بگویند لینک سایتهای من (بلاگفا و پارسیک) از صفحه فیلترینگ حذف شود که البته بنده نیز در جواب استقبال کردم.

طبیعی است که ترافیک حاصل از صفحه فیلترینگ بخصوص برای سایتهای تازه کار و کم ترافیک  موثر هست و شاید به همین دلیل است که برخی از مدیران سایتها ترجیح دادند که در این زمینه سکوت کنند. اما باور دارم آنچه در صفحه فیلترینگ در حال وقوع است در بلند مدت به نفع وب فارسی و کاربران آن نخواهد بود. توجه داشته باشید که صفحه فیلترینگ عملاً در اختیار وزارت ارشاد است و عاملی برای اجرای سیاستهای این نهاد شده است. بطور مثال درج لینک یک سایت منوط به ثبت سایت در پایگاه ساماندهی است و عملا باعث تقویت طرحی شده است که تاقبل از این توسط مدیران سایتهای ایرانی جدی گرفته نشده بود که این روند نیز نتیجه ای جز تشکیل همان فهرست سفید برای فیلترینگ نخواهد داشت و همچنین جز در مواردی که احیاناً مسئولین مجبور به درج لینک یک سایت خاص در صفحه فیلترینگ شده اند میتوان به سادگی دریافت در وجود یا  ترتیب لینکهای معرفی شده نزدیک بودن به نگاه و سیاست خاصی مد نظر بوده است. خیلی زود پیش بینی ها به وقوع پیوست و شاهد معرفی سایتهای تازه کاری که شاید کاملا فعال نیز نباشند  ولی مدیران آن نزدیک یا آشنایی خاص با  مسئولین کارگروه بخصوص در وزارت ارشاد داشته اند در موقعیت مناسبی در فهرست لینکها بودیم.

چند  هفته ای  هست که صفحه فیلترینگ تغییر کرده است و اینبار شاهکار دیگری که نشان از خلاقیت بخش دولتی است رو شده است.  صفحه فیلترینگ  بعد از چند ثانیه بصورت خودکار به صفحه جدیدی می رود! اگر به هر دلیلی صفحه ای فیلتر شده را باز کنید سی ثانیه فرصت دارید که لینکهای پیشنهادی استفاده کنید وگرنه به سایت پیوندها خواهید رفت و آنجا البته فهرستی که بیشتر به سیاستهای وزارت ارشاد نزدیک است را خواهید دید!  نخستین نتیجه این تغییر جدید درک موقعیت فیلترینگ در کشور بود. با نگاهی به آمار الکسا میتوان متوجه شد که نه صفحه فیلترینگ بلکه ترافیک سایت پیوندها  ( سایتی که پس از سی ثانیه از نمایش صفحه فیلترینگ کاربر آنرا خواهد دید) به ناگاه جهشی چند صد برابری داشته است بطوریکه در حال حاضر در هفتمین سایت بین بازدیدکنندگان ایرانی قرار دارد موقعیتی که در آینده نزدیک بهبود نیز خواهد یافت و احتمالا در موقعیت چهارم یا پنجم قرار خواهد گرفت. توجه داشته باشید که این سایت پس از سی ثانیه از نمایش صفحه فیلترینگ نمایش داده می شود و میتوان تصور کرد که بسیاری از کاربران قبل از این سی ثانیه صفحه فیلترینگ را خواهند بست. قابل تصور است کاربران ایرانی در طول روز چند بار صفحه فیلترینگ را می بینند و نتیجه ای ساده این موضوع نشان از آن دارد که سایتهای فیلتر شده محبوب ترین سایتها از دیدگاه کاربران ایرانی هستند. دیگر صحبت از معدودی از بازدیدکنندگان منحرف یا مخالف نظام نیست اینجا صحبت از اکثریت مطلقی در بین کاربران ایرانی است.

نکته آزاردهنده در صفحه فیلترینگ استفاده از اسکریپت برای انتقال به سایت پیوندهاست. برخی از سایتهای فیلتر شده (برای مثال شبکه های اجتماعی یا سایتهای تبلیغاتی) ابزارهای و اسکریپتهایی دارند که در سایتهای دیگر نمایش داده می شود . حال کاربر ایرانی یک سایت یا وبلاگ خارجی را باز می کند در این سایت اسکریپتی از یک سایت محبوب ولی فیلتر شده وجود دارد نتیجه میتواند واقعا آزار دهنده باشد. ممکن است در حین مطالعه سایت ناگهان به سایت پیوندها بروید یا بارها و بارها صفحه فیلترینگ باز شود. مثال مشخصی از آنچه ذکر شد در سایت mashable.com  قابل رویت است.  اگر با مرورگر IE این سایت را  که به انتشار اخبار وب و سایتها می پردازد باز کنید و از ابزار خاصی برای بلاک کردن پنجره های Popup استفاده نکرده باشد پس از چند ثانیه بارها و بارها صفحه پیوندها برای شما باز خواهد شد با مرورگر فایرفاکس که قدرت بیشتری در بلاک کردن پنجره های Popup دارد براساس تجربه من 18 بار پنجره Popup باز می شود (این عدد در نوار بالای مرورگر نمایش داده می شود) که همه اینها مربوط به سایت پیوندهاست. نتیجه آنکه این تغییر در صفحه فیلترینگ و انتقال زورکی کاربر به سایت پیوندها ممکن است مطالعه یک سایت یا وبلاگ را بسیار آزاردهنده و حتی غیر ممکن کند و همچنین با مصرف بیهوده پهنای باند و منابع کامپیوتر کاربر سرعت گردش در اینترنت را کاهش دهد.

این روزها بحث وبلاگستان فارسی داغ است. چند سالی است که برخی مدعی هستند وبلاگستان فارسی در رکود است و البته دلایل خاص خود را نیز دارند. بی تردید وضعیت امروز وبلاگستان فارسی به مانند روزهای اولیه یا حتی سالهای اولیه خود نیست و شاید بتوان آنرا دلیلی برای رکورد وبلاگستان دانست. برخی نیز وجود و رونق شبکه های اجتماعی را دلیل دیگری برای به کنار رفتن وبلاگستان فارسی می دانند. شخصاً معتقدم وبلاگهای فارسی یک دوره پرشور را سپری کرده است و در حال حاضر در شرایط بلوغ خود است. اما در مقایسه با آنچه روزهای اولیه وبلاگستان داشته است شرایط تغییر کرده است، در ادامه اشاره ای به شرایط دیروز و امروز وبلاگستان از دیدگاه شخصی ام خواهم داشت.

1.تب تجربه وبلاگ نویسی و درصد رشد بسیار بالا
 زمانی که وبلاگ نویسی به جامعه فارسی زبان معرفی شد یک پدیده جدید بود که تجربه آن برای کاربران فارسی زبان بخصوص علاقمندان به فن آوری یک تجربه هیجان انگیز بود. هر فردی که وبلاگ نویسی را شروع کرده بود دیگران را ترغیب به تجربه وبلاگ نویسی می کرد و چه بسا وبلاگ نویسی نشانی از فرهیختگی نیز شده بود. طبیعی است در طول این سالها  از هیجان اولیه وبلاگ نویسی کاسته شده است و بسیاری نیز آنرا برای مدتی تجربه کردند بنابراین میتواند گفت وبلاگ نویسی دیگر یک پدیده جدید و هیجان انگیز نیست همانطور که ایمیل داشتن دیگر هیجان انگیز نیست. این قضیه کم و بیش در مورد شبکه های اجتماعی نیز در حال وقوع است و هستند بسیاری که مثلا تجربه حضور در شبکه های اجتماعی اولیه مانند اورکات یا مای اسپیس را تجربه کرده باشند و دیگر لزومی به حضور همیشگی در شبکه های اجتماعی نمی بییند یا حتی پروفایلی در شبکه های اجتماع مطرح روز ندارند. مطمئناً در حال حاضر شاهد میزان رشد بالای وبلاگهای فارسی نیستم اما باید توجه داشته باشیم که تعداد وبلاگهای امروز وبلاگستان بسیار بالا و به نوعی در توازون با تعداد شهروندان جامعه مجازی کشور است.

2.نگاه به وبلاگ نویسی به عنوان فعالیتی همیشگی و ادامه دار. فرض بسیاری این بوده است که وبلاگهای مورد علاقه اشان فارغ از شرایط سنی، شغلی یا روحی نویسنده وبلاگ همواره فعال خواهند بود. عدم تحقق چنین فرضی باعث می شود مخاطب فکر کند که وبلاگستان راکد شده است. اما هیچ وقت تعریفی اینگونه از وبلاگ نویسی نشده است. وبلاگ نویسی یک تجربه است که بسیاری براساس علاقه خود آنرا برای مدتی تجربه می کنند. به عبارت دیگر شاید باید وبلاگ نویسی را یک تجربه موقت و نه دائمی دانست.

3.تعریف کاربردهای متفاوت برای وبلاگ. در روزهای اولیه آشنایی جامعه با وبلاگها کاربردهای متفاوتی برای وبلاگ نویسی فرض می شد. بطور مثال دوست یابی یا به اشتراک گذاری لینکها طبیعی است که برخی از این کاربردها با ورود ابزارها و مفاهیم جدید مانند شبکه های اجتماعی رنگ باخته اند. طبیعتاً برای ارتباط با دوستان یا حتی پیدا کردن دوستان جدید شبکه های اجتماعی راهی ساده تر و به نوعی کم هزینه تر از وبلاگ نویسی هستند. اما همچنان اساس اهداف و کارکردهای اصلی در نظر گرفته شده برای وبلاگها همچنان مصداق دارد. همچنان وبلاگ نویسی یکی از بهترین شیوه های انتشار نظرات است. محدودیتهای آن به نسبت شبکه های اجتماعی کمتر است. صفحات وبلاگها به مراتب بهتر از شبکه های اجتماعی در جستجوگرها ایندکس می شوند و مخاطبان بیشتری به آن دسترسی دارند.

4. وبلاگ نویسی منشعب می شود. بسیاری رشد ابزارهایی مانند تویتر را  عاملی در کاهش وبلاگ نویسی میدانند. اما به خاطر داشته باشیم که اینگونه ابزارها خود به میکرو بلاگینگ معروف هستند. در واقع وبلاگ نویسی در روند رشد خود منشعب شده است و بخشی از وبلاگ نویسی که شامل مطالب کوتاه ، معرفی لینک و اعلام مختصر وضعیت یا شرایط نویسنده وبلاگ است به سمت ابزارهای میکرو بلاگینگ رفته است. به نظر من رشد تویتر خود نشان از رشد شیوه خاصی از وبلاگ نویسی است.

5.دید محدود به جامعه وبلاگ نویس. گاهی پیش می آید که افرادی که نظر به رکود وبلاگ نویسی داشته اند استناد به وبلاگهای دوستان خود می کنند یا حتی مدعی هستند که تعداد وبلاگ نویسان  با تحصیلات دانشگاهی کمتر شده . وبلاگ نویسی قرار نبوده و نیست که محدود به وبلاگ نویسان قدیمی باشد یا بخش اعظم آن توسط افرادی با تحصیلات دانشگاهی به روز شود. حقیقت این است که سن وبلاگ نویسی در ایران کاهش یافته است و میتوان هزاران وبلاگ فارسی را دید که توسط نوجوانان یا دانشجویان تازه کار به روز می شود. این به معنای رکورد وبلاگ نویسی نیست. بخشی از شهروندان جامعه مجازی وبلاگ نویسی را تجربه کرده اند و امروز نیز شهروندانی با سن کمتر آنرا تجربه میکنند. وبلاگستان فارسی بسیار بزرگتر شده است و از انحصار افرادی با تحصیلات بالا خارج شده است.

6. شرایط سیاسی و فیلترینگ. شرایط سیاسی در جامعه ما بر وبلاگ نویسی تاثیر مستقیم دارد. برای مثال میتوان به  فعالیت  وبلاگها در زمان انتخابات ریاست جمهوری در دو دوره گذشته و تشکیل حلقه های وبلاگ نویسی در حمایت از کاندیداهای خاص و رکود همان وبلاگها پس از انتخابات اشاره داشت.. شرایط سیاسی و اجتماعی بی تردید در نوع و میزان فعالیت وبلاگهای فارسی موثر است. همچنین معتقدم شرایط فضای سایبر کشور در یکسال گذشته به نوعی در رکود وبلاگهای سیاسی و اجتماعی موثر بوده است. برای مثال تعداد وبلاگهایی که برای مسدود سازی توسط مراجع قانونی به سرویسهای وبلاگ فارسی در سال گذشته ابلاغ شده است رشدی چند صد در صدی داشته است و برای مثال در مورد بلاگفا تعداد وبلاگهایی که از اسفند سال گذشته جهت مسدود سازی ابلاغ شده است از کل وبلاگهایی که در تمام سالهای فعالیت بلاگفا به دستور مراجع مختلف قانونی مسدود شده اند بسیار بیشتر است. بخش قابل توجهی از وبلاگهای منتقد سیاسی و اجتماعی  فیلتر شده اند و باید گفت این حجم فیلترینگ که پس از تصویب قانون جرایم رایانه ای و فعالیت کارگروه  جدید تعیین مصادیق شروع شد عملاً وبلاگ نویسی فارسی بخصوص در بخش اجتماعی و سیاسی را دچار شوک کرده است.

در نهایت آنکه نگاهی به ترافیک چند سرویس دهنده مطرح وبلاگ فارسی در طی سال اخیر میتوان نتیجه گرفت که نه تنها از ترافیک این سایتها کاسته نشده بلکه به آن اضافه نیز شده است و طبیعتاً بدون وبلاگهای فعال چنین روندی میسر نبوده است. شاید در بخشهای مانند وبلاگهای منتقد سیاسی و اجتماعی شاهد رکود هستیم اما عملا بدنه اصلی وبلاگستان فارسی که در شرایط بلوغ خود و همچنان زنده است. بعید به نظر می رسد وبلاگستان فارسی در آینده نزدیک شاهد یک رشد چشمگیر باشد مگر آنکه تعداد شهروندان ثابت فضای مجازی کشور رشد قابل توجهی داشته باشند.

از کرامات مسئولین مخابراتی ما اینکه اینترنت با سرعت  128 کیلوبیت در ثانیه را اینترنت پرسرعت می خوانند و اینگونه است که ایشان در هر مصاحبه ای می گویند ما این تعداد پورت اینترنت پرسرعت واگذار کردیم و یا به این تعداد سرویس اینترنت پرسرعت به کاربران عرضه شده است! و از آنجا که میدانیم سقف اینترنت پرسرعت (برای کاربران خانگی) بخصوص در اینترنت واگذاری مخابراتی (برای عموم کاربران)  128 کیلوبیت در ثانیه است  متوجه می شویم که اینترنت پرسرعت یعنی ۱۲۸ کیلو بیت در ثانیه!.

البته شما یادتون نمی آد (من خودم هم یادم نیست ) اما در زمانی که مسئولین مخابراتی در دانشگاه تحصیل می کردند صحبت از انتقال  ۹۶۰۰ بیت در ثانیه با خطوط تلفن بود و با توجه به معیار آن روزها اینترنت با سرعت 128  کیلوبیت درثانیه خیلی خیلی پرسرعت است.

 

 

زمانی نه چندان دور سایتها تلاش می کردند آدرس صفحات (URL) خود را حتی المکان کوتاه تر و خلاصه تر کنند. تایپ آدرسهای کوتاه ساده تر و با اشتباهات تایپی کمتری همراه بود. در این میان بودند برخی سایتها که حال جهت کسب توجه موتورهای جستجو یا شاید خواناتر کردن آدرس صفجات خود بخشی از عنوان صفحه  یا کلمات کلیدی مطلب را در آدرس صفحات قرار دادند. اما از زمانی که موتورهای جستجو توجه بیشتری به آدرس صفحات نشان دادند و رقابت برای کسب موقعیت بهتر در موتورهای جستجوگر نیز جدی تر و سخت تر شد سایتهای بیشتری علاقمند شدند بخش بیشتری از عنوان یا حتی تمام عنوان مطلب را آدرس صفحات قرار دهند و البته با رشد وب و توسعه ابزارها تایپ آدرسها نیز کمتر شده بود. اما براستی چه نیازی به درج عنوان مطلب در آدرس صفحه و طولانی کردن آدرس صفحات کرد جز آنکه توجه موتورهای جستجو را کسب کرد؟
اگر معتقد هستید آدرسهای طولانی و درج عنوان کامل یک مطلب در آدرس صفحات کار خوبی است کافیست به این فکر کنید که بخوهید اینگونه آدرسها را از طریق تلفن یا SMS به اطلاع فرد دیگری برسانید چه بسا حتی نتوانید آدرس کامل را در  یک SMS بنویسید.
با طولانی شدن آدرس صفحات وب راه حل دیگری نیز اختراع شد و آن استفاده از سایتها و خدمات کوتاه کننده آدرس بود. حالا دیگر آدرسها خیلی کوتاه تر شده بود و کپی آنها یا اعلام آن به دیگران راحتتر بود اما  آگر قرار بود آدرس صفحات از همان ابتدا به کاربر بگویید موضوع مطالب صفحه چیست دیگر با این کوتاه کننده های آدرس موضع که هیچ حتی نام سایت هم دیگر معلوم نیست!

به آدرس صفحات سایتها یا وبلاگهای فارسی که می رسیم  قضیه ابعاد دیگری پیدا می کند  از طرفی طرفداران دو آتیشه اینگونه صفحات را داریم که معتقدند چنین آدرسهایی بی تردید رتبه سایت را در جستجوگرها افزایش می دهد و این به هر چیز دیگری می ارزد و از طرفی صفحاتی داریم که به دلیل فارسی بودن عنوان آنها آدرسشان پیچیده تر شده است. آدرسهای صفحات وب بطور نرمال بایستی حاوی کدهای ASCII یا با زبان راحتتر حروف انگلیسی، عدد یا برخی کارکترهای خاص باشد. وقتی قرار باشد یک کلمه یا حرف فارسی در آدرس صفحات باشد حروف فارسی بایستی تبدیل به کدهای ساده تری شوند. برای مثال کلمه سلام تبدیل به این کد می شوند  %D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85 . (میتوانید یک عبارت فارسی را در گوگل جستجو کنید و نتیجه را نوار آدرس مرورگر ببنید.)  نمونه دیگر این مسئله را میتوانید در سایت ویکی پدیا ببنید. این سایت نیز کلمه ورودی یا عنوان صفحه را در آدرس خود تکرار میکند که البته برای عبارات انگلیسی بد نیست (بخصوص اینکه اینجا صحبت از یک یا چند کلمه است و نه یک تیتر طولانی)  اما در مورد عبارت فارسی احتمالا چیزی شبیه این را در نوار آدرس مرورگر خود خواهید دید (  http://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%B1%D9%88%D8%B2_%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C_%D8%A7%DB%8C%D8%AF%D8%B2  )  و البته قضیه وقتی سخت می شود که بخواهید چنین آدرسی را برای دیگران بخوانید یا اس ام اس کنید.  خوشبختانه مرورگرهای معروف اگر آدرس صفحه را با همان عبارت فارسی بنویسید آنرا بصورت خودکار تبدیل به کدهای مناسب می کند. اما اگر مثلا حروف با کد و شکل دیگری تایپ شوند (مثلا ي عربی به جای ی فارسی نوشته شود  ) یا اینکه فاصله ها دقیق رعایت نشوند آنوقت صفحه مورد نظر پیدا نخواهد شد.
بی شک امتیازدهی به وجود کلمات در آدرس صفحات در الگوریتهای  برخی موتورهای جستجوگر عامل اصلی طولانی شدن و گاهی مبهم شدن آدرس صفحات در وب هستند و چه بسا با اصلاح روشهای رتبه بندی این روند کاهش پیدا کند. تا آن زمان نمیتوان به دیگران توصیه کرد که کل یک جمله یا عنوان مطالب صفحات یا وبلاگشان را در آدرس صفحات قرار ندهد اما بدانید با آدرسهای کوتاهتر نیز موتورهای جستجو صفحات شما را پویش و ایندکس میکنند و در اکثر موتورهای جستجو گر رتبه بندی کلیدواژه ها بیشتر بر اساس محتوای اصلی صفحات است تا وجود کلماتی در آدرس صفحات. آدرسهای صفحات کوتاه همچنین این مزیت را دارد که دیگران برای درج لینک شما در سایتهایی مانند تویتر، فیس بوک و... لزومی به استفاده از کوتاه کننده های آدرس نخواهند داشت که این خود به نوعی به افزایش رتبه شما در جستجوگرها یا حداقل معرفی بهتر سایت یا وبلاگ شما موثر است.( اینگونه حداقل خواننده آدرس سایت یا وبلاگ شما را حتی قبل از کلیک خواهد دید و بسیاری از کاربران حتی نگاهی به آدرس صفحات طولانی در نوار آدرس مرورگر خود نمی کنند)